मुना मदन — in Limbu

लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा · Laxmi Prasad Devkota (1936) · public domain

Nepali → Limbu, grounded draft (poetry — the hardest case). Limbu forms are dictionary/corpus-grounded; uncertain forms flagged. Each Nepali line is shown with its grounded Limbu draft (● confidence) and a literal gloss. This is a machine draft of poetry — the hardest case for translation — published openly, uncertainties marked, never silently invented.

[p.11]
मुना—
नछाडी जानोस् हे मेरा प्राण ! अकेली मलाई,
इङ्‌गाॽ आहिङ्‌मन्‍ने़ मे़देःत्ताङ्‌ङे़ॽओन
me my-life-VOC NEG-abandon-2sgS.1sgO.IMP-NEG · uncertain: देःमा, -त्ताङ्‌ङे़ॽओ, आहिङ्‌मन्, -ए
मनको वनमा ननिम्ने गरी विरह जलाई !
निङ्वाॽबा:न्‍ओ
mind-LOC · uncertain: निङ्वाॽबा:न्‍ओ (interpretation of 'मनको वनमा' as 'in the mind' due to missing vocabulary for 'वन' (forest)), Vocabulary for 'वन' (forest) is missing., Vocabulary for 'निम्नु' (to extinguish/set) and its negative participle 'ननिम्ने' is missing., Vocabulary for 'विरह' (sorrow) is missing., Vocabulary for 'जलाउनु' (to burn) and its converb 'जलाई' is missing.
ननिम्ने गरी विरह जलाई !
विरह मे़के़लॽबा-न जलाई
sorrow not-low/dim-NEG burn · uncertain: विरह, जलाई, मे़के़लॽबा-न
लोचनका तारा ! हे मेरा प्यारा ! यो जोति बिलाए !
लोचनल्‍ले़ खेसे ! आमिःम् ! कन् जोति बिलाए !
लोचन-ल्‍ले़ (Lochan-GEN) खेसे (star) ! हे.मेरा.प्यारा (my.dear/beloved) ! कन् (this) जोति (light/flame) बिलाए (disappeared) ! · uncertain: लोचन, जोति, बिलाए
के भनूँ ? भन्ने म केही थिइनँ विष नै पिलाए !
आक्‍खे मे़त्‍निङ्‌बाबे? इङ्गाॽ मे़त्-माʔ थेआङ् मे़त्ने़आङ्। निङ्-ए पिमा!
what should-I-say-Q? I to-say anything was-not. poison-EMPH to-give! · uncertain: मे़त्-माʔ (as 'to say' for 'भन्ने'), -ए (as emphatic for 'नै'), पिमा (as 'to give' for 'पिलाए', and its citation form instead of a finite causative verb)
प्यारा ! विष नै पिलाए !
आमिःम् खुने़ॽले़ निङ्ए पिलाए
dear he/she-ERG poison-EMPH caused.to.drink · uncertain: पिलाए
मनको कुरा गलामा अड्छ, अड्कन्छ गलामा,
निङ्वाॽबा:न् पाःन्निन्
mind-GEN word
यो मेरो मुटु पचासबाजी धड्कन्छ पलामा,
कन् इङ्गाॽ नेरेप्पा
कन् (यो) इङ्गाॽ (मेरो) नेरेप्पा (मुटु) [पचासबाजी] [धड्कन्छ] [पलामा]
यो छाती मेरो चिरेर खोली नजर गराए,
कन् इङ्गाॽ सङ्बेॽ पाःन्हाॽ
कन् (this) इङ्गाॽ (my) सङ्बेॽ (chest) पाःन्हाॽ (caused/made) · uncertain: चिरेर, खोली, नजर
त्यो मन केही फर्कंदो होला, तस्वीर खुलाए !
खे़न् थेआङ् थेआङ्भे़ल्ले़
त्यो (खे़न्) [मन] केही (थेआङ्) [फर्कंदो] होला (थेआङ्भे़ल्ले़) [तस्वीर] [खुलाए]
आँसुमा खस्छ मनको टुक्रा यो आँसु बोल्दैन,
कन् निङ्वाॽल्‍ले़ चक्ना ओ मक्‍थाःॽ, कन् मे़-न
this mind-GEN piece [tears]-LOC fall-3sg.NPST, this [tears] NEG-[speak]-NEG · uncertain: मक्‍थाःॽ, मे़-न
मनको कुरा मनमै बस्छ, छातीले खोल्दैन,
निङ्वाॽबा:न् पाःन्निन् निङ्वाॽओ वाॽ
mind's matter mind-LOC stay-3SG.NPST · uncertain: वाॽ, निङ्वाॽबा:न्
प्यारा ! आँसुले बोल्दैन !
—
मदन—
हे मेरी मुना ! नभन त्यसो, जूनमा फुलेकी !
आमिःम् आचॽसिङ् मे़ङ्घोए मे़पाःत्नो।
हे my-flower thus NEG-say-IMP.2SG · uncertain: मे़पाःत्नो
फर्कन्छु फेरि म चाँडै भन्ने किन हो भुलेकी ?
खे़ने़ॽ इङ्गाॽ याम्‍मो हाराए ताःमा फाॽआङ् थेआङ् मे़निःत्मान बे?
you.2sg I.1sg again soon to.come that why not.to.know Q? · uncertain: ताःमा, मे़निःत्मान, बे
म बीसै दिन बसुँला ल्हासा, बाटामा बीसै दिन,
इङ्गाॽ ल्हासाओ ये़न् वाॽआ, ये़न्।
इङ्गाॽ (I) ल्हासाओ (Lhasa-LOC) ये़न् (day) वाॽआ (stay-1sg.NPST), ये़न् (day). · uncertain: बीसै, बाटा, वाॽआ
चखेवा फेरि आउँछ उडी बिहान कुनै दिन,
चखेवा याम्मो थेआङ् ये़न् ताःन्छो उडी त्ये़रो।
chakhewa again any day morning flying comes · uncertain: चखेवा, उडी
प्यारी ! भेटको बडा दिन !
ये़न्
दिन day · uncertain: प्यारी, भेट, बडा
[p.12]
कि मरिछाड्यो, कि गरिछाड्यो मर्दको इरादा,
मनाल्‍ले़ इरादा मरिछाड्यो, इ चोगुवे़लो॥
man-GEN intention died-COMPLETED, OR do-PAST-DECLARATIVE · uncertain: चोगुवे़
नहाल प्यारी ! बाटामा मेरो आँसुको यो बाधा।
कन् इङ्गाॽ [आँसु]-ल्‍ले़ मे़जाःत्ताबाबे [बाटा]-ओ मे़-[हाल]-न
this my [tears]-GEN obstacle [path]-LOC NEG-[put]-NEG · uncertain: [आँसु], [बाटा], [हाल]
अनार-दाना दाँतका लहर खोलेर हाँस न,
तिःक्ला नु
rows particle · uncertain: तिःक्ला (choice of 'लहर' option), नु (particle usage in imperative)
तिमीले हाँसे म हाँक्न सक्छु इन्द्रको आसन,
खे़ने़ॽ हाँसे, इङ्गाॽग इन्द्रल्‍ले़ युक्नाॽ हाँक्न सुक्तुङ्।
खे़ने़ॽ (you-ABS) हाँसे (laugh-COND) इङ्गाॽग (I-ERG) इन्द्रल्‍ले़ (Indra-GEN) युक्नाॽ (throne) हाँक्न (drive-INF) सुक्तुङ् (can-1SG) · uncertain: हाँसे, हाँक्न, इन्द्र
प्यारी ! बिदामा हाँसन !
—
मुना—
हे मेरा राम ! हे मेरा कृष्ण ! जङ्गल पहाड,
आमिःम् रामसे ! आमिःम् कृष्णसे ! ताम्भुङ् नु काेइ,
हे मेरा राम-VOC ! हे मेरा कृष्ण-VOC ! जङ्गल and पहाड, · uncertain: राम, कृष्ण, -से
भीरका भोटे, वनका जन्तु, गाईको आहार;
मुदेम्बा, खक्पा
Bhotia, animal
रातमा सुर्जे, बिदामा हाँसो कसरी मिलाऊँ,
सःगेत्ना आक्खेलॽरिक्
हाँसो सःगेत्ना, कसरी आक्खेलॽरिक्
जाने नै भए नछाडी जानोस् साथमा सुहाऊँ !
हे़क्क्याङ् कर पेआङ् पेःक्मा
जाने (go-GERUND/COND) नै (indeed) भए (implied) [नछाडी] [जानोस्] साथमा (with) [सुहाऊँ] · uncertain: हे़क्क्याङ्, पेःक्मा
हजूरको गाथ, हजूरको माथ प्रीतिले समाऊँ !
—
मदन—
नभन त्यसो ! बुझ न मुना ! थुँगा झैं त्यो पाउ,
फाॽग्र मे़मे़त्न! नःक् नु निःत्ते़म्‍मे़ॽओ! ताप्ला हे़क्के खे़न् कुलाङ्,
tyaso NEG-say-NEG! muna particle understand-IMP! flower-bud like that foot, · uncertain: मे़मे़त्न
वनका काँडा, उकाला ठाडा, कसरी लैजाऊँ ?
तिङ्ग्रेःक्पा आक्खेलॽरिक्
काँडा how
हे नागकन्या ! पहाड नआऊ !
काेइ मे़आन
काेइ (mountain) मे़-आ-न (NEG-come-NEG) · uncertain: आ (invented root for 'come'), Omission of 'हे नागकन्या' due to missing vocabulary
ती यौटी आमा, लच्छिनकी बत्ती, नछाड सुसार,
खे़न् हे़क्क्याङ्, नाम्सेमि, लिङ्दोःम्बा
that mother, lamp, care · uncertain: लच्छिन (fortune), छाड्नु (to leave)
तीन बीस हिउँद खाएकी आमा टुहुरी नपार,
सुम्सि चुङ्वाःम्माओ के़वये़बा चोःक्कि एःत्छा मे़वाॽन
three winter-LOC who-stayed-NOM mother orphan NEG-be-NEG · uncertain: बीस, के़वये़बा, मे़वाॽन
ती हेरी बसून् यो चन्द्रमुहार !
खे़ङ्हाॽ कन्
they this
मुना—
फुलेको केश गलेको जीउ आमाको मायाले,
फुःत्लाबा थे़गेःक्इ थक् माहाॽले
bloomed=फुःत्लाबा hair=थे़गेःक्इ worn.out=[OMITTED] body=थक् mother's=माहाॽले love.by=[OMITTED]
बाँधेन हरे ! हजूरको पाउ ! मायाको छायाले,
के़लाङ्‌हाॽ
बाँधेन = [untranslatable], हरे = [untranslatable], हजूरको पाउ = के़लाङ्‌हाॽ (YOUR-POSS-FOOT-PL), मायाको छायाले = [untranslatable] · uncertain: बाँधेन, हरे, माया, छायाले
हजूर ! आमाको मायाले !
माःल्‍ले़
mother-GEN
[p.13]
जङ्गली देश बेपारी वेश सङ्कट सहेर
ताम्‍भुङ् लाजेॽ लेङ्घम्बा
wild country merchant
के मिल्छ हरे ! तिनलाई छाडी ल्हासामा गएर ?
ल्हासाओ पेआङ् थे पोःङ्‌बे?
Lhasa-LOC go-GER what happen-NPST-Q? · uncertain: पोःङ्‌बे, पेआङ्
हातका मैला सुनका थैला, के गर्नु घनले ?
चिम्मा, थे सुःप्मान्ने?
चिम्मा (maila), थे (ke) सुःप्मान्ने (garnu)? · uncertain: सुःप्मान्ने
साग र सिस्नु खाएको बेस आनन्दी मनले।
साङ्गामा नु सगिॽ अक्तङ्बाग बेस आनन्दी निङ्‌वाॽइल्‍ले़
greens and nettle eaten-thing good joyful mind-INSTR · uncertain: बेस, आनन्दी, अक्तङ्बाग
हे मेरा प्यारा ! अमीरी मनले।
आमिःम् आस्साःसे
हे मेरा (आमिःम्) प्यारा (आस्साःसे)
मदन—
हे मेरी प्यारी ! वचन तिम्रो गड्दछ मनमा,
आमिःम् के़पाःन्‍जाक्किन् के़याःम्बेओ वाॽ
O your-word your-mind-in is/exists · uncertain: मेरी प्यारी, गड्दछ
के गर्छु मुना ! यो सास अड्छ त्यै पापी धनमा,
इङ्गाॽ थे चोगुङ्लो चॽसिङ्! कन् सक्माः लायोबा वाॽ।
I what do dear! This breath sinful stays. · uncertain: वाॽ, धन, त्यै
ती आमालाई दूधको घुड्कोले गला रसाऊँ,
खे़न् कुम्‍माहाॽ दूधल्‍ले़ घुड्कोले़ चेबोःत् रसामा
that mother-DAT milk-GEN gulp-INST throat moisten-INF · uncertain: दूध, घुड्को, रसामा (verb inflection)
उनको यौटा पाटी र घाराको इच्छा पुर्‍याऊँ,
कु-लत्थिक् इःत्हिम् नु कु-हे़क्के चोगे़म्‍मे़ॽओ
his-one party and his-desire let's-do/fulfill · uncertain: चोगे़म्‍मे़ॽओ
यो हातलाई सुनको बाला खँदिलो सुहाऊँ,
कन् साङ्सिङ् मे़न्छुक्के पाःङ्गि वाॽमा
this [hand-DAT] golden fitting bangle to-be · uncertain: वाॽमा, optative mood
रिनले थोत्रो घरको जग बलियो बनाऊँ,
रिनले़ तेरेःङ्घेःक् मे़गे़रे़ल्‍ले़ हिम्पाङ्यक्किङ्ग के़धुम्बा चोग्मा
Rin-ERG old house-GEN foundation strong make-INF · uncertain: चोग्मा
भन्दैमा आशा मनमा उब्ज्यो, मनमा बिलायो,
निङ्साङ् याःम्बेओ चोगुये़, याःम्बेओ मे़चोगुने़।
hope mind-in became, mind-in did-not-become. · uncertain: चोगुये़, मे़चोगुने़
उचालिहाले पयर ऐले, इच्छाले उठायो।
खुने़ॽले़ के़निङ्वाॽरे़
खुने़ॽले़ (He-ERG) के़निङ्वाॽरे़ (by-will) · uncertain: पयर, ऐले, उचालिहाले, उठायो
ईश्वरमाथि, मुटु छ साथी, जङ्घार तरूँला
निङ्वाॽफुमाङ्ङिल्ले़ओ नेरेप्पा वाॽरो चुम्
God's-LOC heart is friend · uncertain: निङ्वाॽफुमाङ्ङिल्ले़ओ
असल गर्दा झन् विघ्न परे बाटैमा मरूँला
नुःबा चोगुल्ले़ यरिक्ले़ङ् विघ्न चुक्‍ते़रो, इङ्गाॽ बाटोओ मर्नुलो।
good doing-because-of more obstacle fell/arose, I way-on die-will. · uncertain: विघ्न, बाटो, मर्नु, -लो (future/potential suffix)
पृथिवीपारि स्वर्गमा फेरि हे प्यारी ! भेटौंला।
आमिःम् साङ्ग्राम्पेदाङ्ङो याम्मो
Hey! in-heaven again
मुना—
हे मेरा कृष्ण ! मुटुको गाँठो झन् कसी नबोल।
आमिःम् कृष्नसे, मुटुल्‍ले़ हुप् खे़न्नुःल्ले़आङ् फुसोःम्लुङ् मे़बोलनलो।
हे मेरा = आमिःम् / कृष्ण = कृष्नसे / मुटुको = मुटुल्‍ले़ / गाँठो = हुप् / झन् = खे़न्नुःल्ले़आङ् / कसी = फुसोःम्लुङ् / नबोल = मे़बोलनलो · uncertain: कृष्न, मुटु, बोल, मे़बोलनलो
तस्वीर खिच्छु मनमा तिम्रो मुहार अमोल।
के़युङ्बाहाॽरे़ याःम्बेओ
your-face-PL-ERG in-mind · uncertain: के़युङ्बाहाॽरे़
नफर्क प्यारा ! नलुकाऊ आँसु नयनमा ढल्मल।
आमिःम् आस्‍साःसे मिक्‌वा
Dear beloved tears · uncertain: नफर्क (verb), नलुकाऊ (verb), नयनमा (noun 'eye'), ढल्मल (adjective)
ल्हासाकी ठिटी, आँखाकी छिटी सुनमा कुँदेकी,
ल्हासा ल्‍ले़ सुनओ कुँदेकी चाप्प्रकमा, आँखा ल्‍ले़ छिटी
Lhasa-GEN gold-LOC carved_participle girl, eye-GEN chiṭī · uncertain: ल्हासा, आँखा, सुन, छिटी, कुँदेकी